Văn chương hiện đại, hậu hiện đại dưới góc nhìn của một người sáng tác

86

VNTN – Một điều rất dễ nhận thấy là vào những năm 70, 80 của thế kỉ trước, không mấy người viết văn, làm thơ ở Việt Nam lưu tâm nhiều đến các vấn đề lí thuyết, hoặc cũng ít rạch ròi đến việc viết theo phương pháp sáng tác truyền thống hay hiện đại. Có lẽ chỉ khi bước vào những năm đầu của thời kì Đổi mới, khi có sự mở rộng giao lưu văn hóa giữa nước ta với các nước trên thế giới, đặc biệt là châu Âu, châu Mĩ vấn đề này mới được sự quan tâm rộng rãi.
Ngay từ đầu thế kỉ 20, các phương pháp sáng tác ở châu Âu, trong đó có các phương pháp của chủ nghĩa hiện đại đã có những ảnh hưởng tích cực đối với người viết của Việt Nam. Điều này được biểu hiện rõ nhất ở phong trào Thơ Mới, ở các nhà tiểu thuyết của nhóm Tự lực Văn đoàn…Sau đó trong hoàn cảnh lịch sử của nước ta, tinh thần ấy ngày một phôi pha. Tuy nhiên, cuộc tiếp biến ấy đã để lại những dấu ấn khó phai mờ, đã tạo nên xuất phát điểm cho một nền văn chương Việt Nam đổi mới.
Chắc chắn không một người cầm bút chân chính nào không mang quan niệm sáng tác là phải cách tân, nếu chưa muốn khẳng định nó là linh hồn của mỗi nền văn học.

 

Vào cuối thế kỉ 20 bước sang thế kỉ 21, trên văn đàn Việt Nam bàn không ít đến chủ nghĩa hiện đại và chủ nghĩa hậu hiện đại. Nó đã trở thành những sinh hoạt bổ ích cho nhiều bạn viết và bạn đọc. Nếu tôi không lầm thì cũng bắt đầu từ thời kì này khá nhiều người sáng tác văn học ở nước ta mới có những khái niệm ban đầu về chủ nghĩa hiện đại, hậu hiện đại, những thứ mà đã manh nha và phát triển trong các nước Âu, Mĩ…từ cuối thế kỉ 19, đầu và giữa thế kỉ 20. Đã vậy, trước những vấn đề “cũ người mới ta” ấy, những tư tưởng định kiến, hẹp hòi, bản vị của một xã hội chưa phát triển lại ít nhiều trở thành những rào cản bất lợi cho việc tiếp nhận thông tin. Đó là một mặt. Mặt yếu khác, là sự tiếp nhận sống sượng, phiến diện, non yếu, nôn nóng, thậm chí lệch lạc ở không ít người cầm bút.
Tôi thấy ở tỉnh ta (có lẽ cũng ở nhiều địa phương khác nữa) một thời người ta rất thích đưa những yếu tố huyền ảo, kinh dị vào tác phẩm, kiểu như “Liêu trai chí dị” của Bồ Tùng Linh hoặc Conan Doyle. Điều này thực ra cũng rất thường tình thôi. Nhưng không bình thường ở chỗ là tác giả của nó lại xưng xưng tuyên bố rằng họ viết dưới ánh sáng của văn chương hậu hiện đại. Nhưng xin thưa, yếu tố ảo đã được đưa vào văn chương từ không biết bao nhiêu thế kỉ nay rồi. Không những ở Tây, ở Tầu mà ở ta (dân gian) đều có. Vậy là các tác giả nọ chưa phân biệt được cái ảo cổ điển, hiện đại khác cái ảo của hậu hiện đại như thế nào.
Vào những năm th