Kiểm soát giết mổ động vật – vì sao khó?

13

VNTN – Chính quyền cơ sở làm ngơ. Các ngành chức năng chưa có sự phối hợp chặt chẽ. Nhận thức người tiêu dùng hạn chế. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng giết mổ động vật (GMĐV) tự phát tràn lan, gây bức xúc dư luận xã hội từ suốt nhiều năm nay.

Tràn lan cơ sở giết mổ động vật tự phát

Tìm hiểu thực trạng GMĐV trên địa bàn của tỉnh, chúng tôi giật mình khi biết hằng ngày, từ các cơ sở GMĐV nhỏ lẻ tự phát đang cung cấp ra thị trường một số lượng khá lớn thịt động vật tươi sống, nhưng chưa được cơ quan chức năng kiểm soát từ khâu giết mổ. Với lợn cao hơn khoảng 10 lần; gia cầm cao hơn khoảng 5 lần so với số lượng thịt động vật tươi sống được cơ quan chức năng kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y. Theo đó, toàn bộ số lượng thịt động vật tươi sống này sẽ được đưa về một số bếp ăn tập thể, nhà hàng, quán ăn, hộ gia đình.

  Hiện trên địa bàn tỉnh có 9/1.167 cơ sở GMĐV được Nhà nước cấp phép hoạt động.

Và hầu hết người tiêu dùng không quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ, sự bảo hành của người bán thịt. Việc các cơ sở, các hộ GMĐV không có sự giám sát của cơ quan chức năng Nhà nước sẽ khó tránh khỏi một số ít cơ sở cố tình “làm thịt” động vật chết bệnh, hoặc sử dụng các chất cấm trong quá trình GMĐV. Rồi chỉ khi một ai đó bị ngộ độc thực phẩm, đưa vào bệnh viện cấp cứu thì mọi người mới nhận ra tác hại của việc GMĐV không có sự can thiệp của cơ quan chức năng Nhà nước trong quá trình thực hiện kiểm soát giết mổ.

Theo số liệu tổng hợp của Chi cục Chăn nuôi và Thú y: Hiện trên toàn tỉnh mới có 9 cơ sở GMĐV được thực hiện kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y. Bao gồm 2 cơ sở GMĐV tập trung là Công ty cổ phần Hương Nguyên Thịnh, xã Thịnh Đức (T.P Thái Nguyên); Công ty thực phẩm Cầu Mây, xã Xuân Phương (Phú Bình); 7 cơ sở GMĐV nhỏ lẻ, tạm thời theo Quy định số 2075/QĐ-UBND của UBND tỉnh, ban hành ngày 7-7-2017, trong đó T.X Phổ Yên 1 cơ sở; T.P Thái Nguyên 4 cơ sở; huyện Đại Từ 2 cơ sở. Theo “nhật ký” của 9 cơ sở GMĐV này, trung bình có 637 con lợn, gia cầm và thỏ được làm thịt/ngày, trong đó có 90 con lợn, 325 con gia cầm và 22 con thỏ.
Số cơ sở GMĐV được cơ quan chức năng cấp phép hoạt động là quá ít ỏi so với con số 1.167 hộ kinh doanh GMĐV tự phát đang đứng ngoài sự quản lý của Nhà nước. Theo đó, trong tổng số cơ sở GMĐV trên toàn tỉnh, số cơ sở chưa được cơ quan chức năng Nhà nước thực hiện kiểm soát giết mổ, kiểm tra vệ sinh thú y chiếm 99,23%. T.P Thái Nguyên là một trong những địa bàn có nhiều cơ sở GMĐV tự phát của tỉnh. Trong tổng số 180 cơ sở, hộ kinh doanh GMĐV đang hoạt động trên địa bàn, thì có 175 cơ sở đứng ngoài sự quản lý của Nhà nước, chiếm 97,2%. Còn 5 cơ sở GMĐV được phép hoạt động (chiếm 2,8%) gồm: Công Ty cổ phần Hương Nguyên Thịnh, xóm Đà Tiến, xã Thịnh Đức; cơ sở Nguyễn Đăng Khang, tổ 15, phường Quang Vinh; Trương Hà Nhi, xóm Sơn Cẩm, xã Sơn Cẩm; Nguyễn Hữu Phương, tổ 12, phường Thịnh Đán và cơ sở Trịnh Hữu Dũng, tổ 9, phường Tân Lập. Trung bình mỗi ngày 5 cơ sở này giết mổ tổng cộng đạt từ 250 đến 300 con lợn; 800 đến 900 con gia cầm và 8 đến 10 con trâu, bò.

Trước lúc mặt trời mọc, hàng nghìn động vật sau giết mổ, được chuyển đến giao cho quầy hàng bán thịt tại các chợ.

Mỗi ngày khi bình minh thức dậy gọi mặt trời, từ hơn 1.000 cơ sở GMĐV tự phát tại 9 huyện, thành phố và thị xã của tỉnh đã giao xong toàn bộ số động vật vừa làm thịt cho người bán buôn, bán lẻ ở các chợ thành phố, thị xã, chợ huyện và hầu khắp các chợ quê.
Khi đứng trước phản thịt, nhiều bà nội trợ phân vân, tự tay sờ, mũi ngửi để thẩm định chất lượng thịt theo kinh nghiệm. Biết làm như thế mất vệ sinh, không lịch sự, nhưng chẳng còn cách làm khác. Và người tiêu dùng chỉ còn biết tin cậy vào lương tâm của người làm nghề GMĐV, và tấm lòng thật thà của người xả thịt bán.
3 giờ sáng ngày 17-11, chúng tôi có mặt tại cơ sở GMĐV ở tổ 15, phường Quang Vinh (T.P Thái Nguyên). Đây là cơ sở GMĐV được cơ quan chức năng Nhà nước cấp phép hoạt động. Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, chủ cơ sở phàn nàn: Chúng tôi phải đối diện với rất nhiều khó khăn trong tìm kiếm thị trường. Chúng tôi mong các cơ quan chức năng Nhà nước, chính quyền địa phương vào cuộc, xử lý nghiêm túc, dứt điểm đối với các cơ sở GMĐV nhỏ lẻ tự phát mà không đăng ký hoạt động với Nhà nước.
Ông Mai Tuấn Anh, Trưởng phòng Quản lý dịch bệnh (Chi cục Chăn nuôi và Thú y) nói băn khoăn: Ngoài các phản bán thịt động vật trong chợ, trên địa bàn của tỉnh còn có 955 điểm bán thịt gia súc, gia cầm bên lề đường, hè phố, khu dân cư. Tất cả các điểm này, thịt được bày bán đều không được bảo quản đúng quy định. Với thực trạng giết mổ, kinh doanh thịt gia súc gia cầm như hiện nay, chúng tôi lo lắng đến nguy cơ mất an toàn thực phẩm; dịch bệnh động vật có thể bùng phát, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người; đồng thời kìm hãm phát triển chăn nuôi theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Các cấp, ngành chưa vào cuộc quyết liệt

Ông Phạm Quang Phúc, Phó Trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y chia sẻ: Từ nhiều năm nay, việc quản lý GMĐV đã được các cấp, ngành từ Trung ương đến địa phương quan tâm. Điều đó thể hiện bằng việc Chính phủ, các bộ, ngành liên quan và tỉnh đã ban hành nhiều những quyết định, quy định, chỉ thị, văn bản hướng dẫn về công tác kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y, nhưng chưa thu được hiệu quả như mong muốn. Vì các ngành liên quan chưa có sự phối kết hợp chặt chẽ thường xuyên; chính quyền cơ sở cấp xã, phường còn… chưa vào cuộc.
Liên quan đến công tác quản lý GMĐV, ông Nguyễn Xuân Thạo, Trạm trưởng Trạm Chăn nuôi và Thú y T.P Thái Nguyên cho biết: Theo các quy định quản lý của Nhà nước, cơ quan thú y chỉ được phép quản lý kiểm soát giết mổ, kiểm tra vệ sinh thú y tại các cơ sở GMĐV được cấp phép hoạt động. Còn đối với các cơ sở GMĐV tự phát, chúng tôi không được quyền làm nhiệm vụ. Ngay tại các chợ cũng có khu vực bán động vật sống, chủ yếu là gia cầm. Chủ cơ sở thường kiêm luôn việc giết mổ tại chỗ, gây ảnh hưởng tới môi trường xung quanh.

Cán bộ Trạm Chăn nuôi và Thú y T.P Thái Nguyên thực hiện nhiệm vụ kiểm soát giết mổ, kiểm tra vệ sinh thú y tại cơ sở GMĐV của hộ Nguyễn Đăng Khang, tổ 15, phường Quang Vinh.

Qua tìm hiểu chúng tôi còn được biết: Việc quản lý kinh doanh và kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm (thịt động vật tươi sống) được bày bán trên thị trường thuộc trách nhiệm của Sở Công thương và Sở Y tế… Trong khi đó, ngày 17/9/2015, UBND tỉnh có Chỉ thị số 16/CT-UBND về việc xử lý cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm. Tại mục 1 nêu rõ: Ban Chỉ đạo 389 tỉnh (Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả tỉnh Thái Nguyên: Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm theo quy định đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm trong hoạt động GMĐV nhỏ lẻ, không có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; các trường hợp vận chuyển, buôn bán gia súc, gia cầm, các sản phẩm gia súc, gia cầm không rõ nguồn gốc xuất xứ, chưa qua kiểm dịch”… Nhưng hằng ngày, tại các chợ vẫn có rất nhiều hộ kinh doanh thịt gia súc, gia cầm tươi sống không có dấu kiểm soát giết mổ của cơ quan thú y. Mặt khác việc kinh doanh thịt gia súc, gia cầm tươi sống vẫn đang diễn ra hàng ngày tại một số ngã ba, lề đường, vỉa hè… mà chưa được chính quyền địa phương, cũng như Ban Chỉ đạo 389 tỉnh xử lý kịp thời theo quy định.

Các loại động vật được “hành quyết” không phải là “cây kim giấu trong bọc”. Bởi lúc “hóa kiếp”, các con vật đều bị đau đớn, lồng lộn, kêu, đạp… hàng xóm mất ngủ, nhưng chính quyền địa phương vẫn “không biết”. Đây chính là nguyên nhân để các cơ sở GMĐV tự phát có đất sống, thậm chí phát triển mạnh hơn cả những cơ sở GMĐV tập trung và nhỏ lẻ được kiểm soát. Trao đổi với chúng tôi, bà Hoàng Trung Thu, Giám đốc Công ty cổ phần Hương Nguyên Thịnh phàn nàn: Được cơ quan chức năng Nhà nước cấp phép hoạt động, năm 2017 Công ty đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng GMĐV, với năng lực giết mổ bình quân 500 con lợn/ngày. Năm 2018 Công ty chính thức hoạt động, nhưng chỉ thực hiện giết mổ được từ 20 đến 30 con lợn/ngày (đạt 5% công suất thiết kế).

…Được Nhà nước bảo hộ việc GMĐV, nhưng Công ty cổ phần Hương Nguyên Thịnh bị thua thiệt ngay trên sân nhà. Bà Thu cho biết thêm: Vì trên địa bàn có rất nhiều cơ sở GMĐV tự phát, nhưng chính quyền địa phương không vào cuộc, không thực hiện việc kiểm tra, lập biên bản nhắc nhở hoặc xử phạt hành chính theo quy định của Nhà nước. Trong trường hợp địa phương tiếp tục buông lỏng quản lý, chắc chắn Công ty sẽ vỡ nợ, phá sản để dành đất sống cho cơ sở GMĐV tự phát. Giây lát dừng lời, bà Thu trần tình: “Tôi mong mỗi ngày được mang đến cho người tiêu dùng miếng thịt ngon, có nguồn gốc xuất xứ, được kiểm soát giết mổ, kiểm tra an toàn vệ sinh thú y, được bảo hành về an toàn vệ sinh thực phẩm”…
Đó không chỉ là mong ước của riêng bà Thu, mà chắc chắn cả xã hội đều mong được như thế. Vì điều ấy liên quan trực tiếp đến sự an toàn về sức khỏe cho mọi người trong cộng đồng xã hội. Vậy nhưng khó thực hiện biết nhường nào (?).
Giữa “thanh thiên bạch nhật”, thịt động vật các loại được thực hiện kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y, hoặc chưa qua khâu kiểm soát, kiểm tra ban đầu đều được bày bán ngang giá. Tôi lân la hỏi chuyện các bà, các chị bán thịt động vật ở chợ Thái, chợ Đồng Quang (T.P Thái Nguyên) và một số chợ huyện, thị về nguồn gốc xuất xứ thịt đang bày bán. Các chị đều có câu trả lời giống nhau: Yên tâm đi, thịt nhà người quen mới mổ, còn nóng hôi hổi mang giao cho cửa hàng… Có chị hàng thịt nói chanh chua: Tôi đang bán thịt động vật chết. Vì động vật không chết thì xả, cắt bán sao được, mới sớm đã ám quẻ… Rồi liên tục chém con dao phay xuống mặt bàn, thậm chí còn lấy giấy báo đốt đuổi vía.
Trao đổi với chúng tôi về hoạt động quản lý GMĐV, ông Ngô Danh Thùy, Phó phòng Kinh tế T.P Thái Nguyên cho biết: Việc kiểm soát GMĐV khó thực hiện vì chính quyền cấp xã chưa thực sự vào cuộc. Còn với cấp huyện, thành, thị khi thực hiện kiểm tra, phải thành lập đoàn liên ngành. Việc này có liên quan đến rất nhiều thứ khác, nên làm không dễ. Một điểm khó nữa là hầu hết các cơ sở GMĐV đều được thực hiện ngoài giờ làm việc, và họ thực hiện vào lúc nửa đêm về sáng. Còn ông Phúc cho biết thêm: Khó khăn nhất hiện nay là giữa các ngành của tỉnh chưa có sự quan tâm phối hợp chặt chẽ theo quy định của Luật An toàn thực phẩm; Luật Thú y, nên việc kiểm tra, kiểm soát GMĐV còn nhiều bất cập. Giản đơn như việc cấp huyện chưa kiểm tra kế hoạch và tổ chức thực hiện, thì Đội Kiểm tra liên ngành cũng sẽ rất khó khăn trong việc xử lý vi phạm.
Động đâu cũng thấy khó, những người có trách nhiệm đành… coi như không nhìn thấy. Vì tất cả mọi hoạt động GMĐV chưa được cơ quan chức năng Nhà nước kiểm định, cấp phép vẫn ngang nhiên hoạt động mỗi ngày. Và mỗi ngày có nhiều người, trong đó có tôi và bạn đang được ăn thịt, nhưng không biết miếng thịt mình ăn có an toàn hay không?.

Phạm Ngọc Chuẩn